Leyes sin 'label'

La palabra crisis está de moda y no sólo en el ámbito económico-financiero, en el educativo o en el político. Legislar en materia de normas y leyes también puede estar padeciendo su propia crisis ya que existe la duda acerca de si las leyes se adecúan a la realidad de un lugar. En este sentido y aprovechando el 30 aniversario del Parlamento Vasco, durante el curso se reflexionó sobre la actividad legislativa. Precisamente, el Parlamento Vasco colaboró en estas jornadas y Montserrat Auzmendi del Solar, Secretaria Segunda de la Mesa Parlamentaria hizo mención a esa posible “crisis actual del ordenamiento jurídico”. Entre los argumentos que expuso como muestra de esa crisis fue la excesiva existencia de leyes. “Hay una multiplicación insostenible de leyes que pueden entorpecer la convivencia del ciudadano”. Para Auzmendi del Solar, las leyes han perdido calidad en tanto en cuanto no son adecuadas para regular, no están expuestas a reformas, no disponen de los rasgos deseables de la coherencia y racionalidad, o no están vinculadas a los principios constitucionales. “A veces, se da más importancia a la interpretación de la ley y no a la redacción, y para mejorar la convivencia de los ciudadanos es necesaria una mejora de la calidad de las normas”. Añadió que habría que reflexionar sobre para qué sirven las normas.

Piedad García-Escudero, Letrada de las Cortes Generales, se centró en la técnica legislativa como garante de la seguridad jurídica que viene recogida en el artículo 9º de la Constitución española. García-Escudero explicó que “la técnica legislativa detecta y analiza los problemas que las leyes puedan presentar y sirven a la seguridad jurídica”. En relación a la calidad de las leyes, García-Escudero considera que hay que dar relevancia a la técnica jurídica -los procedimientos para la elaboración de fuentes para el Derecho- “para obtener esa calidad”. Expuso que la técnica jurídica está dividida en la elaboración y en la aplicación y que es en la primera parte donde “el legislador debe perseguir la claridad y huir de la confusión”. Aboga que el TC haga advertencias en sus sentencias que el legislador pueda tener en cuenta. Especialmente, la letrada defendió que las normas deben estar redactadas con claridad. Por su parte, Xabier Ezeizabarrena, profesor de la UPV/EHU, hizo hincapié en la subjetividad y analizó la calidad de las leyes en su apartado aplicativo. “Para legislar, hay que observar la realidad de cada lugar y hay que pensar dónde encaja la ley. Además, hay que tener en cuenta el aumento de los derechos subjetivos”. En su opinión, cuando hay un grado de subjetividad de los problemas, “no siempre puede solucionar esos problemas el derecho”. Por ello, cree necesaria la participación pública de la ciudadanía ya que “la gente tiene algo que decir”.

Todavía no se evalúan las leyes como tal, ni tampoco en el Parlamento Vasco tal y como afirmó el Letrado del Parlamento Vasco Alberto Figueroa. “Establece cláusulas de evaluación y sólo en 16 leyes de las 334 que hay, y se limita a recibir los informes de evaluación”. Aunque añadió que “por lo menos, estas cláusulas se cumplen”. Considera que “el problema de la evaluación es que puede ser objeto de confrontación política”. Ve necesaria la creación de agencias de evaluación para que el Parlamento se cerciore “del conocimiento de los efectos de las leyes”.

Hoy en día, la calidad de las leyes puede verse mermada por la existencia de normas locales e internacionales. En la Unión Europea (UE), los legisladores y juristas se han encontrado con problemas en las normas europeas ya que se redactan en 23 lenguas. Manuela Guggeis, Jefa de la Unidad de Calidad de los servicios jurídicos del Consejo de la UE, explicó que desde hace unos años existen los juristas lingüísticos que procuran que todas las versiones de normas sean idénticas porque “los daneses votaron no al Tratado de Maastrich porque no lo entendían”.

 

Xabier Ezeizabarrena: “Las cosas transcurren a tal ritmo que es difícil legislar”

¿Qué determina la calidad de las leyes?

La calidad de las leyes está condicionada por la iniciativa del legislador y por la materia que se pretende legislar. Es importante que el poder legislativo preserve su independencia y su sometimiento al Derecho Internacional, al Europeo y a los Derechos Fundamentales.

¿Con qué obstáculos se encuentra el legislador?

La sociedad, la tecnología, la globalización... Las cosas transcurren a tal ritmo que realmente es difícil que el legislador pueda seguir con eficacia el acontecer de todo.

¿Habría que pensar más en el ciudadano?

Es una cuestión previa que habría que introducir facilitando la participación ciudadana, la claridad semántica y la claridad en los objetivos. Pero esto último tiene sus dificultades porque quienes legislan también tienen sus condicionamientos.

¿Qué provoca que la idea inicial del legislador no se vea reflejada en las normas?

Esto siempre queda al albur de las mayorías políticas y de la participación de los interesados o grupos de presión económicamente poderosos que también quieren intervenir en determinadas decisiones.

En este 30 aniversario del Parlamento ¿Qué balance se puede hacer?

Realmente el Parlamento Vasco ha legislado de manera rigurosa, con apoyo de grandes profesionales del Derecho y los Grupos Parlamentarios han sido responsables a la hora de legislar. Se ha legislado cuantitativamente poco fruto de la atomización política en Euskadi pero es legislación de mucha calidad en materia ambiental o urbanística.

Adelantarse al tumor

El cáncer colorrectal es uno de los más frecuentes entre la población global. En Euskadi, por ejemplo, es el segundo en frecuencia en la mujer, seguido del cáncer de mama, y el tercero en el hombre, seguido de los cánceres de próstata y pulmón. Se diagnostican 2.000 casos nuevos por año y ocasiona alrededor de 800 fallecimientos en el mismo periodo. En este sentido, el curso, que contó con la colaboración de Amgen, MSD y Roche, ha pretendido mostrar los últimos avances en prevención, cirugía y tratamiento.

Este tipo de cáncer se desarrolla a través de las alteraciones genéticas que han sido descubiertas recientemente. Raquel Seruca, doctora en Medicina y líder del grupo de investigación en genética del Cáncer del Instituto de Patología Molecular e Inmunología de la Universidad de Oporto, se centró en el papel de los genes y dio a conocer algunas de sus investigaciones. “Hay un pequeño porcentaje de casos en los que es hereditario, lo que sucede es que la mutación de genes es la responsable de desarrollar los tumores. Existen dos grupos principales de genes, el MMR y el APC”.

Evitar un número mayor de afectados por este tipo de cáncer es posible gracias a que cada vez se hace mayor hincapié en los programas de detección y diagnóstico. Uno de los obstáculos que presenta la enfermedad es que apenas existen síntomas. El profesor de Medicina de la UPV/EHU Luis Bujanda Fernández mencionó algunos de ellos. “Hacen sospechar la rectorragia, el dolor abdominal o la alteración del ritmo intestinal en personas por encima de los 50 años”. Isabel Portillo, del Programa de Detección Precoz del Cáncer Colorrectal y de Osakidetza, describió las acciones que están llevando a cabo para generalizar la prevención. Dentro de la prevención primaria se encuentra la propia dieta que deben seguir los ciudadanos y dentro de la secundaria el cribado. “Los pólipos en 5-10 años pueden derivar en adenoma y después en carcicoma – en el 70% de los casos- y con el cribado se trata de ver esos pólipos”. Una de las pruebas que se realiza a través del programa es el test de sangre oculta en las heces aunque Portillo añadió que debe ir acompañado de una colonoscopia. Además, explicó que en 2009 comenzó este programa piloto en el que se envía a la población mayor de 50 años una carta junto con un utensilio para hacer el test de sangre oculta y en 2010 llegará a 100.000 personas.“Si en dicho test hay sangre, a la persona se le recomienda que se haga una colonoscopia”. Declaró  la necesidad de generalizar estos programas ya que “según investigaciones estadounidenses e inglesas la mortalidad se disminuye entre un 15 y un 33% gracias al cribado”. Una vez que se detecta el tumor, principalmente se recurre a la cirugía sobre la que habló el doctor del Hospital de Cruces, Andrés Valdivieso. “La cirugía es el tratamiento principal del cáncer colorrectal. El objetivo de ésta es conseguir extirpar parcial o completamente el tumor y en algunos casos, el de los órganos adheridos”. Este tipo de intervención suele ser por cirugía abierta o laparoscópica “sin que existan diferencias respecto a la mortalidad pero la laparoscópica ofrece una menor necesidad de analgesia”.

Por su parte, el doctor del Hospital Clínico San Carlos Eduardo Díaz-Rubio, explicó los diferentes tipos de tratamiento, especialmente de la quimioterapia complementaria o adyuvante. Explicó que este tratamiento se lleva a cabo a veces en los estadios II siempre en los estadios III (en el II no hay afectación ganglionar y en el III sí) del paciente “una vez recurrido a la cirugía”.

Otro de los puntos que se trató fue la cirugía y tratamiento del cáncer colorrectal metastásico (estadio IV del paciente) ya que tal y como expuso Valdivieso el 50% de los casos del cáncer colorrectal detectados acaban en metástasis. Díaz-Rubio además, explicó que están investigando nuevos agentes biológicos para tratar la metástasis.

 

Eduardo Díaz-Rubio: “El tratamiento adyuvante mejora los índices de supervivencia”

¿En relación a la toxicidad cómo puede afectar el tratamiento?

La mayoría de los pacientes, afortunadamente no tienen toxicidad con lo cual, los tratamientos en general se toleran muy bien. 

¿Cuál es el índice de supervivencia en los pacientes que además de cirugía requieren de un tratamiento adyuvante?

Depende de los estadios pero estamos al alrededor del 75% de supervivencia al cabo de cinco años. Digamos que el tratamiento adyuvante mejora estos índices en un 15-20% complementando la cirugía.

¿Este tratamiento se puede extrapolar a otros cánceres?

Al cáncer de mama. También en este caso el tratamiento complementario mejora los resultados de la cirugía y es en donde poco a poco se van haciendo tratamientos más individualizados.

¿Se les informa lo suficiente a los pacientes?

Se debería informar más y dar la información adecuada. No es lo mismo poner un papel con un consentimiento informado y que el paciente se lo lea a tener un diálogo con él y dedicarle 15 minutos. Depende mucho de cada hospital, de cada médico y también del paciente.

¿Se están probando otro tipo de fármacos que puedan ser más eficaces y provoquen menos efectos secundarios?

Se está intentando ver si algunas nuevas dianas basadas en conocimientos moleculares pueden tener una mayor eficacia. De momento los resultados han sido negativos y en ese sentido, ahora mismo seguimos utilizando los mismos fármacos que teníamos hace 4-5 años, y yo no creo que en los próximos 4-5 años haya ningún cambio de escenario.

Hay vida más allá del trabajo

Para ir hacia una vida más igualitaria hay que analizar, antes de nada, las políticas públicas, ya que si éstas no garantizan la igualdad, es difícil de avanzar en materia de equidad. Quizá por ello, desde la oficina del Ararteko, se ha organizado el curso con vistas a revisar las políticas públicas de apoyo a la conciliación laboral, familiar y personal.

Uno de los objetivos que hay que buscar, tal y como expresó en la presentación de los cursos la vicerrectora del Campus de Gipuzkoa de la UPV/EHU Cristina Uriarte, es “un nuevo modelo de cooperación corresponsabilidad”. Por su parte, el Ararteko Iñigo Lamarca, introdujo el curso haciendo alusión a que cada vez son más las personas mayores y más las mujeres que trabajan fuera de casa y que por ello hay que incidir en la conciliación. “Las transformaciones del mundo productivo y reproductivo supone racionalizar los tiempos y plantea el que hagamos una reflexión”.

Siempre se mira hacia los países nórdicos como referentes en diversos aspectos entre los que destaca la igualdad. Anita Nyberg del Centro para Estudios de Género de Estocolmo, se encargó de explicar de qué forma Suecia ha ido creando políticas que promueven la conciliación. Dos puntos en los que se ha centrado dicho país son la baja parental y la infancia sufragada. “En los 70 se implantó un modelo de doble trabajo y doble cuidado. Por un lado ayudas estatales para pagar las guarderías y por otro, se implantó el permiso de paternidad/maternidad donde entre ambos escogían quién acogerse a la baja”. No obstante, Nyberg añadió que aunque poco a poco parecía haber hombres que se acogieran a la baja, seguía siendo mayor el número de mujeres. El Gobierno sueco optó entonces por probar en 2002 con los ‘dos meses del padre’ lo que obligaba a los padres a tener por lo menos esos dos meses y “fue una forma de concienciación. El objetivo debe ser dirigirse hacia los padres e incrementar el número de ‘meses del papá’”. En cuanto al servicio a domicilio, explicó que se busca que los mayores se queden en casa y si necesitan un asistente, se les asigna.

En Euskadi, la Ley de Igualdad de 2005 fomenta la corresponsabilidad tal y como expuso María Dolores García del Departamento de Empleo y Asuntos Sociales del Gobierno Vasco. “La ley es un mandato que indica hacia dónde hay que ir y posibilita la elaboración de políticas”. No obstante, García lamentó que las políticas “no se enfocan mirando en que las personas también tienen un espacio personal”. “La mejora de las condiciones de vida debe ser uno de los objetivos de las políticas de empleo”, aseveró. Además, explicó que se están llevando a cabo diferentes medidas y que existe un III Plan Interinstitucional 2011-15.

Según Juan Pablo Landa de la Facultad de Derecho de la UPV/EHU, no sólo la normativa es suficiente, sino que hay que llevar a cabo “un cambio de cultura empresarial” y “una reivindicación sindical” para flexibilizar los horarios o crear agencias de trabajadores domésticos. María Luisa Aguirreche de la oficina del Ararteko concluyó que las familias monoparentales se merecen una atención singularizada. Asimismo, declaró que “se debe implicar el Departamento de Educación para fomentar la autonomía entre el alumnado y conseguir la corresponsabilidad. Como expuso Ander Bergara de Emakunde, “no hay conciliación sin igualdad, pero no hay igualdad sin corresponsabilidad y conciliación”.

 

Iñigo Lamarca: “Gizartearen eta administrazio publikoaren konpromezua behar da”

Zer motatako kexak eta, gutxi gorabehera, zenbat kexa jasotzen dituzue bateragarritasunaren inguruan?

Egia esan gutxi. Neurri berriak direlako eta jende gutxik ezagutzen dituelako. Bateragarritasunaren inguruan Arartekoak bi motatako lanak egiten dituela. Batetik, herritarrek helarazten dizkiguten kexak aztertzea eta horren gainean juridikoki ebazketak egitea eta bestetik, politika publikoak aztertzea. Eta bigarren alor honetan egin behar dugu lan are eta gehiago Suediako hizlaria entzun eta gero. Eusko Jaurlaritzak lehen indarrean zegoen Dekretu bat hobetu du eta arautu izan ditu laguntzak. Hala ere, askoz haratago joan behar dugu. Guk planteamendu integrala defenditzen dugu eta honen baitan oso garrantzitsua da laguntzak ematea, haur eta zaharkituen zaintza aintzat hartzea, lan munduan aldaketa batzuk egitea eta politika fiskalak ere egokiak egitea familiaren mesedetan, batez ere seme-alaba ugari dituzten familientzat eta familia monoparentalentzat.

Askotan diru-laguntzetara jotzen da baina honek emakumeak etxean geratzea suposa dezake. Lege irmoagoak behar genituzke?

Lehenik eta behin sentsibilizazioari indarra ezarri behar zaio. Emakume eta gizonen arteko berdintasuna emateko garrantzitsua da gizonek barneratzea etxeari dagozkion eta zaintzeari dagozkion lanak ere haiek egin behar dituztela. Sentsibilizazio bidez berdintasunaren kultura zabaltzen baldin badugu emaitza hobeak lor genitzake. Uztartu behar da gizon-emakumeen konpromezua eta baita gizartearen eta administrazio publikoaren konpromezua ere.

Gaur egungo beharretara moldaturik al dago Menpekotasunaren Legea?

Tresna garrantzitsua da eta guk balorazio positiboa egiten dugu, baina pertsona helduen kopurua igotzen ari da, jada 5 biztanletik batek 60 urte baino gehiago ditu eta 10 urte barru lautik bat izango dira. Horrekin batera, menpekotasuna dutenen kopurua ere igotzen da. Hori ahalbidetzeko, familiako partaideek konpromezua hartzeaz gain, behar bezalako baldintzak behar dira eta horiek administrazio publikoek sortu ahal dituzte. Bide onetik goaz baina oraindik dexente egin behar dugu beharrak hazten direlako. Beste lekuetan egiten ari dena geureganatuz modu arinagoan egin ahal izango dugu aurrera.

Hemen gaude

Gaur egun 2.0 kontzeptua zoko guztietan aurki daiteke eta euskarak ez du atzean gelditu izan nahi. Hala eta guztiz ere, web 2.0 eta euskararen arteko harremanaz hitzegitean, lehenak bigarrenean izan dezakeen eragin mesedegarria edo positiboa zalantzan jartzen da. Horixe izan zen Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak antolatutako ikastaroaren ardatza. Ildo horretan, hasiera ekitaldian Blanca Urgell Kultura Sailburuak adierazi bezala “euskara ez dago gal mehatxupean baina erabilera sustatu nahi bada mehatxu bat bezala hartu behar da sarean egotearen erronka”.

Jakintzako Maite Goñi irakasleak, euskarak sarean egon behar duela baieztatu zuen eta irmo agertu zen zentzu horretan. “2.0 belaunaldiari euskarazko edukiak aurkezten bazaizkio, erabiliko ditu”. Bera izan zen 2005an hezkuntza arloan ikasleak motibatzeko eta eskolan partehartzaile zuzenak izateko eratutako Jakintza web 2.0 sortzaileetako bat. Era berean, blog hauen bitartez hizkuntzak irakasteko beste era bat zela nabarmendu zuen. Goñiren aburuz, “interneteko mundu honetan, Jakintza bezalako guneak puzzle baten zati dira, eta pieza guztiak beharrezkoak dira sarean”. Antzeko ideiak agertu zituen Elurnet-eko Gorka Juliok non testuinguruak ere garrantzia duela azpimarratu zuen. “Psikologikoki gehiago laguntzen du nabigatzailea euskaraz izatea”. Bere esanetan, sarean komunitateak eratu behar dira munduak komunitate hauek ezagutu ahal izateko. “Komunitate txikiak sortu behar ditugu gure baitan aritzeko, hizkuntza sendotzeko eta ondoren kanporuntz jokatzeko”.

Ikusgarritasuna sarean beharrezkoa izateaz gain, itzulpen sistema eta pertsona egokiak batik-bat hizkuntza minoritarioa duten lurraldeetan ere beharrezkoak direla azpimarratu zen ikastaroan zehar. Horrela, Galeseko The Wels Language Board-eko Jeremy Evas-ek Galesen galesak eta ingelesak duten ikusgarritasuna erkatu zuen. Evas-en esanetan, web gune bat ingelesez eta galeseraz egoteko, galeserara itzultzen dituzten itzulpen memoriak eta pertsona jakitunak behar dira.

Bestalde, berak zioenez, bi hizkuntzek elkarbizitzeko esfortzuak areagotu behar dira eta “erakundeek elebitasunaren konpromezua hartu behar dute nahiz eta 1993ko Gales Legeak zerbitzuak bi hizkuntzatan eskaini behar direla aipatu”. Lanean hasiko den Bilingual Wales proiektua ezagutzera eman zuen. Proiektu hau hizkuntza perfektuki menderatzen ez dutenentzako edo perfektu menderatzen usten ez dutenentzako zuzendua dagoela azaldu zuen. Izan ere, bere iritziz, asko dira galesa hitz egiten ez dutenak lotsagatik eta horregatik autokonfidantza landu behar dela uste du. Halaber, Citilab-eko Luis Ángel Fernández-ek “itzulpen kulturala” aintzat hartu behar dela esan zuen. Hori dela eta, Fernándezek blog-ei nagusitasuna eman zien. “Blogak hizkuntzen eztanda dira, bakoitzak mundua bere ama-hizkuntzan aztertzen duelako. Horregatik, bakoitzak bere edukinak sortu behar ditu, norberak bere hizkuntzan. Hizkuntza bat ez dago sarean lehian eta sarean ez dago ez hizkuntza gutxiturik ezta gehiengoaren hizkuntzik ere”.

Etorkizunera begira, Gorka Juliok kultura librea sustatu behar dela, hezkuntzan eragin behar dela eta ikusgarritasuna sarean eduki behar dela esan zuen. Maite Goñik, jendearengan konfidantza hedatu behar dela proposatu zuen “askotan ematen baitu perfektu idatzi behar dela”. Berak oso argi dauka, “euskara jalgi hadi internetera”.

 

Eli Pombo: “Gunea sortzen duzun hizkuntza beran jasoko dituzu erantzunak”

Digital aroa euskararentzat mehatxua al da?

Kontrakoa. Aro digitalean bai euskarazko edukiak zabaltzeko, bai ikusgarritasun gehiago izateko aukera gehiago izatea lortzen dugu eta oro har, tresnak ahalbidetzen dizkigute. Komunikaziorik gabeko aro batean zure esparru geografikoan mugaturik zaude derrigorrez; gaur egun aldiz, aro globalizatu honetan teknologia berriek eskaintzen dizkiguten aukerei esker hedatzeko aukera dugu. Gakoa ondo erabiltzen jakitea da eta ikastaroan azaldu den bezala, gauzak egitea eta sortzea.

Sareko hainbat gune euskaraz egotea lagungarri izango da euskararen erabilera sustatzeko?

Bai noski. Zenbat eta jende gehiago izan edukiak euskaraz sortzen, hobeto; sortze prozesu horretan euskara erabiltzen baita. Zuk sortzen duzun eran, azkenean erantzuna ere horrela datorkizu. Jendearekin gertatzen den moduan, norbaitekin hizkuntza batean hitz egiten hasten zarenean, zaila egiten da hizkuntzaz aldatzea. Interneten ikusgarritasun bat euskarari lotuta baduzu, askoz errazagoa da erantzunak hizkuntza horretan egotea.

Zein estrategia erabili behar da hizkuntza gutxituek sarean bere lekua izateko?

Horretan ari gara. Gauza asko egin daitezke eta jardunaldi hauetan hori da ikusten ari garena. Hizkuntza alorrean zenbat gauza egin daitezkeen ikusi genuen Maite Goñiren eskutik, Gorka Juliok ere argi erakutsi zuen gizarte sareek ere potentziala dutela. Zuzenean aipatu ez dugun kontua baina garrantzi handikoa, .eus domeinua lortzea da. Gauza asko egin daitezke baina ez soilik lerro jakin batean, esparru desberdinak daude jorratzeko: hezkuntza, kultura eta hedabideak.

Gizartearen nortasuna eraikitzeak garrantzia al du teknologia berrietan eta hedabideetan?

Komunitate baten isla egiten baduzu eta horri nortasuna eta indarra ematen badiozu, horrek berebiziko garrantzia du eta katalanek oso argi ikusi zuten .cat domeinua sortu zutenean. Argi zeukaten komunitate hori irudikatu behar zutela. Hori lortzen da komunitate horren indarrari esker, hedabideei esker eta dauden edukiei esker. Nire ustez ez da nortasunak laguntzen duela hedabideetan baizik eta osotasun bat da. Teknologiak laguntzen du nortasuna eraikitzen, hedabideek ere horretan laguntzen dute eta emaitza azkenean osotasuna da.

Ikasleak eleaniztasunerako prestatu

Hezkuntza sistemak gero eta garrantzia handiagoa ematen dio hizkuntzak jakiteari. Hala eta guztiz ere, estatu espainarrean ikasleek, Europako beste herrialdetakoekin alderatuz, hainbat gabezia aurkezten dituzte. Hori dela eta, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailaren lankidetza izan duen ikastaro honetan afera honen inguruan hausnartu da.

“Historikoki, eta Europar Batzordeak burututako txostenek erakusten duten bezala, hizkuntz atzerritarrei dagokienez, eleaniztasuna ez da oso hedaturik egon gure artean”, zioen David Lasagabaster irakasleak. Zentzu horretan, Eurobarometroak egindako ikerketa bat aurkeztu zuen eta honen arabera, hizkuntza atzerritar batean hitz egiteko Espainian gai den biztanleen ehunekoa %44koa da. Letonian adibidez kopuru hori %95era iristen da. Bere aburuz, eleaniztun izatea kultura kontua ere bada. “Hemen orain arte politikak hezkuntza sisteman hizkuntzei nagusitasun gutxi eman die eta filmen bikoizketak hizkuntzak ikastea oztopatu du”. Alabaina, gauzak aldatzen ari direla ere baieztatu zuen. Izan ere, Europar Batasunak 2005ean eleaniztasunaren aldeko Estrategia marko berria proposatu zuen eta bestalde, Edukien eta Atzerriko Hizkuntzaren Ikaskuntza Integratua (EAHII) edo ingelesezko CLIL (Content and Language Integrated Learning) programa ere eratu da. Hauei esker, “datuak hobetzen doaz estatuan eta Euskadin”. EAHII ekimena atzerriko hizkuntza ez den irakasgaian atzerriko hizkuntza ezartzean datza.

Euskadin, hizkuntza atzerritarraren gaitasuna ikaslegoaren artean hobetzeko bi ekintza nagusi ezarri direla aipatu zuen: ingelesaren irakaskuntza goiztiarra (haurrak 4 urterekin hasten dira ingelesezko gelak jasotzen) eta zenbait eskoletan EAHII-ko proiektu desberdinak izan dituzte. “EAHIIrekin, azterketa desberdinek diote ingelesezko emaitzak hobeak direla” azpimarratu zuen Lasagabasterrek. Nahiz eta modu honetan beste hizkuntza bat ikastea sustatzen den, asko dira honek euskararen kaltetan ez ote den izango diotenak. Lasagabaster irmo agertu zen horrelako kezkak ukatuz. “Eremu elebidunetan hirugarren hizkuntza baten barneraketa prozesua hobea da”, gaineratu zuen. “Hala eta guztiz ere, eleaniztasuna bultzatzeko, agian beste hainbat hizkuntzei ere denbora eskaini beharko litzaieke”.

Basque English Teacher´s Association-eko (BETEA) Itziar Hormazak dio “hizkuntzek ez dietela hizkuntzei ezer kentzen, denbora besterik ez”. Bere aburuz, “gauza da zer eduki ematen den hizkuntza bakoitzean eta nolakoa den irakasteko erabiltzen den metodologia”. Ideia hau Keith Kelly ingelesezko hizkuntzalariak ere partekatzen du “edozein irakasgaiak printzipio berak dituelako edozein hizkuntzatan”. Irakasleek ariketa praktiko entretenigarri eta ikusgarriak proposatu behar dituztela nabarmendu zuen. Horretarako ‘Science across the World’ proiektuaren baitan, zenbait ariketa adibide gisa ezarri zituen. Era berean, hizkuntzalariaren esanetan, irakasleek “autonomia izan behar dute ariketak lantzeko eta beste irakasleekin ikuspegiak elkarbanatu behar dituzte”.

EAHIIko ekimenean barne, Euskadin hainbat proiektu sortu ziren, hala nola, ANIZPE, INEBI, BHINEBI eta Esperientzia Eleanitza non Montse Aierdi, Arantzazu Latorre, Eukeni Urgoti eta Itziar Hormazak parte hartu duten. ANIZPE 1996 eta 2000 urte bitartean bultzatu zen hiru ikastetxeetako Lehen Hezkuntzako 2. eta 3. mailatan. Proiektu hau amaitzean, INEBI etorri zen 3., 4., 5. eta 6. mailakoei zuzendua. Itziar Hormazak azaldu bezala, “ANIZPE eta INEBI ostean, Hizkuntzak Edukien Bitartez Ikastea enfoke berdina erabiliz, DBHko lau ikastarorako unitate didaktikoak jorratu ziren eta BHINEBI sortu zen”. Esperientzia Eleanitza DBH eta Batxilergoan ezarri ziren. Azken hau, esaterako Getxoko Aixerrota ikastetxean frogatu zen. Aixerrotako Montse Aierdik eta Arantzazu La Torrek, ekimenaren gora-beherak aipatu zituzten eta haien iritziz “honelako proiektuak ezinbestekoak dira eleaniztasuna gizartearen garapenarekin bat datorrelako eta hezkuntza sistema barruan aldaketa metodologiko sakonak dakartelako”.

 

Itziar Hormaza: “Hizkuntza zertarako nahi dugun ikusi behar dugu”

Aldatu al da geletan ingelesa emateko metodologia?

Beti daude hobetzeko aukerak eta topatu behar ditugu baina oraindik emaitzetan Europa mailan ez gaude oso ondo. Lehenengoz pentsaera aldatu egin behar da. Hizkuntza zertarako gura dugun ikusi behar dugu.

Oro har, EAHII edo CLIL programa Euskadiko eskoletan aintzat hartzen ari da?

Ingelesa irakasteko bereziki. Gainera, murgiltze programak ere CLIL dira. Azken batean, edukin desberdinak ingelesez erakutsi dira Bigarren Hezkuntzan.

Zein da programaren inguruko zure iritzia?

Oso pozik nago. Bi gauza integratzeko modua da. Orain hasi gara gauzak bietara begiratzen, bai hizkuntzari eta bai edukinari dagokionez.

Euskadi elebidun izanda, zergatik proposatzen da soilik hirugarren hizkuntza bat ingelesa dena?

Eleaniztasuna esaten denean, ezin da esan bakarrik euskara, gaztelania eta ingelesa. Gainera eskoletan egun, gure ikasleek ez euskara eta ez gaztelania diren ama-hizkuntza desberdinak dituzte. Eleaniztasuna hor dago eta ezin dugu ukatu.

Hizkuntzetako iraskaleak norantz jo behar duzue?

Benetan hasi behar dugu pentsatzen hizkuntza guztien irakasleak elkarrekin lanean hasi behar dugula. Bide batez helburu berdina izan behar du, alegia, ikasleak hizkuntzatan konpetenteak izatea.

Berrikuntza buruan, eta ibili munduan

Sormena eta berrikuntza, gaur egun, sarritan entzuten diren hitzak dira, baina nola izan berritzaile? Ikastaroan, ikaskuntza prozesuetan berrikuntzaren aplikazioa planteatu da, horretarako, hainbat proiektu aurkeztu direlarik.

Horrela, UPV/EHUko Filosofia eta Hezkuntza Zientzien Fakultateko Ana Eizagirrek, “hezkuntza bide berriak bilatu behar dira testinguru globalizatu honetan non gizartean aldaketak ematen ari diren” nabarmendu zuen. Horretarako, berrikuntzak giza balioak aintzat hartu behar dituela baieztatu zuen. Bere aburuz, irakaslearen eta hezitzailearen zereginak ezin du ohikoa izaten jarraitu eta “besteak beste, kitzikatzaile, moderatzaile, languntzaile, eredu eta aholkulari, bihurtu behar du”. Era berean, proiektuetan edo arazoetan oinarritutako ikaskuntzak baliogarriak direla azpimarkatu zuen.

Bestalde, premiak, askatasunak, elkarrekintzak eta inguruneak berrikuntza eta sormena prozesuan parte hartzen dutela aipatu zuen. “Bide batez, premia modu sortzaile eta berritzaile batean jokatzera bultzatzen gaituen motorra da, zerbait egiteko asmoa baduzu helburu hori lortu arte borrokan arituko baitzara”. Askatasunari dagokionez, Eizagirrek berrikuntza prozesuan autorrealizazioak garrantzi handia duela azaldu du. Elkarrekintzak ere garrantzi handia duela aditzera eman zuen “sistema, eragile eta erakundeen arteko elkarrekintza beharrezkoa baita”. “Konbergentziak indarra azalarazten du”, gehitu zuen. Behin faktoreak zehaztu ondoren, kognizio, nortasun eta motibazio mailako ezaugarriak direla azpimarragarriak azaldu  zuen.

Berrikuntza eta sormenari bizkarra ez emateko asmoz, hainbat dira ezagutzera eman ziren proiektuak. Hain zuzen, Creanova (Creative Learning and Networking for European Innovation) proiektua aurkeztu zen. Creanova 2008. urtean abian jarri zen Europar komunitateko Education, Audiovisual & Culture Executive Agency-ren Lifelong Learning Program-aren barruan. Bertan, UPV/EHUko Gipuzkoako Campuseko gidaritzapean, Europako herrialde desberdinetako irakasleak, ikertzaileak, teknikariak, adituak eta gobernu ordezkaritzak esku hartzen dute. Creanovaren xede nagusia ikaskuntza prozesuetan sorkuntza eta berrikuntza sustatzen duten faktoreei eta baldintzei buruzko ezagutza teoriko eta praktikoa eraikitzea da. “Egun indarrean dauden azterketa teorikoetatik, eta Euskal Herrian, Finlandian eta Irlandan, helduen heziketa eta lanbide heziketa mailan, burutzen ari diren praktika on eta interesgarrietatik abiatuta,  sorkuntza eta berrikuntzarako ikaskuntzak oinarrian dituen zutabe teoriko eta praktikoez hausnartu nahi dugu”.

Berrikuntza sustatzeko asmoz, metodologia desberdinak frogatzen ari dira ikaskuntzaren gainean eta sormenean eta berrikuntzan indarra ezartzen ari den ikaskuntza talde bat Lanbide Heziketa da. Ramón Martínez de Murguía, berrikuntza ardatz nagusi duen Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Saileko Lanbide Heziketako eta Etengabeko Ikaskuntzako Sailburuordetzak bultzatutako Tknika zentroaren zuzendariak, Teknikainnova Eredua aurkeztu zuen. “Eredu honen bidez sistematika eta kulturaren bidez ikasleei balio erantsia ematea da helburu nagusia”. Martínez de Murguíaren iritziz, “ikasleek enpresetan erabiltzen diren azkeneko erremintak ezagutu behar dituzte Lanbide Heziketa enpresekin erabat uztarturik baitaude”. Martínez de Murguíaz gain, Dublineko Universal Learning Systems-eko Alan Brucek, Daiteke-ko Isabel Garcíak, IEFPS Usurbileko eta Lanbide Heziketako sailburuorde ohia Iñaki Mujikak eta Tknikako Jose Luis Fernández Maurek ere beste hainbat teknika berritzaile aurkeztu zituzten. Alan Brucek Transformative Learning-a azaldu zuen eta Isabel Garcíak Garaipen Metodologia. Azken honen kasuan, “dramatizazio teknikak erabiltzen dira eta emozioen bitartez lan egitean datza, erlaxatzeko tekniken bidez”. Jose Luis Fernándezek eta Iñaki Mujikak Lanbide Heziketako ikasleekin egindako Logo Teknika eta 6 txapela pentsarazteko sistema ezagutzera eman zuten.

 

Ana Eizagirre: “Aukerak beti egon dira, kontua da profitatzea”

Non nabaritzen da ikaskuntzan sormena eta berrikuntza lantzearen eskasia?

Hezkuntza formalean eskola da zaharkituena geratzen ari dena,  bereziki goi mailako ikasketetako gelak zaharkituenak dira. Hala ere, apustu eta erronka nabarmenenak Lanbide Heziketako sailean egin dira. Beraiek bizi izan dute sistema ekonomikoaren eragina eta eskola sistemaren barruan historikoki LH aparte egon den maila bat izan da. Aparte egote horrek negatibotzat hartzen zen baina beraiek elementu positibo bihurtu dute. Aukera materialak dituzte eta azkarrak izan dira.

Sormena eta berritzaile izatearen ahalmena ikas daitekeen zerbait da?

Garatu daitezke. Edozein gaitasun bezala. Eta betiere, garapen mailak desberdinak izango dira norbanakoaren esperientziaren arabera, testuinguruaren arabera. Posibilitatea hor dago eta hezkuntzaren ardura da etekin handienak ateratzea.

Era digitalak eta globalizazioak berritzaile izateko aukera gehiago aurkezten ditu?

Bai baina garrantzitsuena da aukerak erabiltzen jakitea. Aukerak beti egon dira, kontua da gu zenbateraino gai garen aukera horietaz ohartzeko eta  horiek erabiltzeko.

Norantz jo behar da ikaskuntzan berritzaile izateko?

Norbanako bakoitza bere burua gehiago izatekorantz. Norbanakoa desberdina eta berezia da eta gizarte mailan honek lagundu behar digu. Era berean, bidezkoa den eta berdintasunean oinarritutako gizarte baterantz, garapen jasangarri gizarte baterantz eta behar ekonomikoez gain, gizakien behar sozialeei erantzungo dien garapen baterantz.

Bazen behin liburu polit bat

“Ume batek liburu bat irakurriko du arrazoi batengatik: nahi duelako”. Carla Baredes fisikariaren hitz hauek erabili zituen Valentziako Unibertsitateko Gemma Lluchek bere hitzaldian. “Baina horretarako, liburuak ezagutzera eman behar zaizkie”, gehitu zuen. Eta, hain zuzen ere, Galtzagorri Elkartearen laguntzarekin antolatutako ikastaro honetako ardatza haur eta gazteen irakurzaletasuna sustatzeko erak aztertzea izan da.

Hezkuntzan irakurketari eskaintzen zaion eremua aztertuz gero, UPV/EHUko Donostiako Irakasleen U.E.ko Gurutze Aldabaldetrekuk nabarmendu zuen Irakasleen Eskoletako Plangintzek hutsuneak dituztela. “Literatura ez da beti eskoletan irakasgaia izaten eta literatura ezagutu gabe nola zaletuko dira? Gainera, ezagutza maila kaskarra Lehen Hezkuntzakoek izaten dute”. Bere aburuz, irakasleek ikasleei liburuak ezagutzera eman behar diete, alegia, gidariak edo bitartekariak izan behar dute. “Zaletasuna agian ez da sustatzen baina irakasleak behintzat liburuak badaudela erakutsi behar die”. Gelan ‘liburutegi ibiltariak’ ezartzea egokia litzatekeela azpimarratu zuen. “Liburutegi hauetan, liburuak trukatu egiten dira eta ikasle bakoitzak nahi duen liburua har dezake”. Era berean, Aldabaldetrekuren esanetan, ez da soilik ikasleak irakurraraztea baizik eta ikasleei gogoetak eginaraztea. “Haiek testuak berrirakur eta hausnar dezaten erdietsi behar da eta horretarako liburu guztien puntuak eta esanahiak elkarbanatu behar dira, beste liburuekin konparaketak egin eta abarrekoak”. Irakaslearen iritziz, modu horretan ikasleek zer motatako irakurketak dituzten gustoko jakingo dute. Ideia antzekoak aurkeztu zituen UPV/EHUko Letren Fakultateko Mari Jose Olaziregik. Honen ustez, irakurketa ikasketa prozesua da. “Horregatik irakurketa eskoletan sustatu behar da. Gainera, irakurketa indartzean testuak beste era batera aztertzeak ere dakar edo nik deitzen dudan ‘ideologiaren irakurketa’ ematen da”. Olaziregiren esanetan, teknologia berrien etorrerak liburuei ez die kalterik egingo. “Oraindik liburuak bere lekua ere badu eta sareak behin eta berriro irakurtzera derrigortzen gaitu”.

Galtzagorri Elkarteko Itziar Zubizarretak eta Gurutze Aldabaldetrekuk, testuinguru honetan eredu narratiboak aztertu zituzten. Zubizarretak nola egin haurrek literatur munduan sartzeko azaldu zuen. Izan ere “haurrei jaio diren unetik kontakizunak konta diezaiekegu”. “Literatur testuen erabilerari zor zaizkio gerora garatzen dituzten irakurketa jokaerak eta haurraren esperientzia, helduek lehenengo urteetan eskaintzen dizkieten testuek baldintzatuko dituzte”. Ozenki ipuinak kontatu behar zaizkiola eta piskanaka elkarrizketen bidez haurraren hiztegia eraikitzen joan behar dela baieztatu zuen. Sentipenak umeei transmititzean indarra ezarri zuen “liburuak sentiarazten dutena garapen intelektuala bezain garrantzitsua” baita. “Ipuina da, haur literaturaren egiturarik ederrena, haurraren irudimenera, emozioetara eta sentimenduetara iristen dena”. Bestalde, Itziar Zubizarretak Ibon Egañarekin batera, eredu poetikoak aztertu zituen. Beraien aburuz, olerkigintzak ere irakaskuntza prozesuan parte hartzen du eta eskoletan ez zaio atentzio handirik jartzen. “Lehen Hezkuntzan bertsolaritzak badu bere lekua baina ezin dira baladak, kopla zaharrak eta abarrekoak ahaztu”.

Irakurzaletasuna areagotzen saiatu behar dute irakasle eta gurasoek baina argi dago gaztetxoei ezin zaiela edozein liburu utzi. Horregatik, gero eta ezagunagoak dira Ebaluaketa Batzarrak. Kolonbiako irakurpenaren sustapenerako Fundalectura Fundazioko Janeth Chaparrok eta Valentziako Unibertsitateko Gemma Lluchek kalitatezko liburuak hautatzeko eta sailkatzeko irizpideak aurkeztu zituzten. Ebaluaketak egiteko, fitxa batzuk betetzen dituzte. Aintzat hartzen diren zenbait irizpide liburuaren hiztegia adinari egokiturik dagoen ikustea eta narrazioa logikoki egituraturik dagoen ikustea dira batik bat. Halaber, liburuak izaten dituzten irudiak ere ebaluatzen direla aipatu zuten, haurren liburuak batik bat marrazkiak eta argazkiak dituztelako.

 

Itziar Zubizarreta: “Helduak

bitartekariak gara”

Noiztik daude haur liburu Ebaluazio Batzordeak?

Galtzagorrin orain dela zortzi bat urte hasi ginen lan horrekin nahiz eta Kolonbian esperientzia handiagoa duten.

Eskolako liburuak ere aztertzen al dira batzorde hauetan?

Gurean ez, eta Fundalecturakoek, gehienez, liburu informatiboak aztertzen dituzte. Ez dugu alde batera uzten etorkizunean liburu informatiboei ere heltzea.

Zein irizpide erabiltzen dituzue Galtzagorrin?

Irizpideak piskanaka osatzen goaz. Hasiera batean, liburuak zer aurkezten duenaren laburpen txikia egiten dugu. Fitxa bibliografikoa ere betetzen dugu zein adinetarako den gomendagarria ezarriz. Bigarren fase batean, liburuak baloratzen ditugu: egokitasuna, gaiak, pertsonaiak...

Derrigorrezkoa al da liburu batzordeak liburu bat onartzen ez badu ez argitaratzea?

Guk argitaratu ondoren baloratzen ditugu liburuak. Gure balorazioaren arabera, aukeratu egiten ditugu gure egitasmoetan erabiltzen ditugun liburuak. Izan ere, egitasmoetan liburu asko bideratzen ditugu eskoletara, liburutegietara, etxeetara…

Nola susta daiteke irakurzaletasuna?

Gogo biziz. Niri gustatzen zaidana nik transmitituz. Testu bat gustatzen bazait eta sentimentuekin irakurtzen badut, zerbait transmitituko dut. Sentituz eskaintzen badiegu haurrei testua, haiek ere sentituko dute. Agian beste testu bat nahiago du, baina behintzat bitartekari lana egin dugu. Helduak bitartekariak gara eta hori oso argi eduki behar dugu.

Gela teknologikoen hazkundea

Arbel digitalak eta ordenagailu eramangarriak eskoletako paisaia berria osatzen dute betiko arbel berde eta idazmahaiak ordezkatuz. Izan ere, eskola 2.0 ekimena dela eta, Euskal Autonomia Erkidegoko 5. mailako geletan arestian aipatu hornikuntza hauek ezarririk daude. Programa hau martxan jartzeak, Informazioaren eta Komunikazioaren Teknologien (IKT) papera eskoletan zein den hausnartzea ekarri du. Gauzak horrela, Victor Bermejo, Eusko Jaurlaritzako IKT programaren partehartzaileak, “2.0 ereduak duen interakzio nortasuna dela eta eskolek ezin diete IKTei bizkarra eman” adierazi zuen. Bermejoren esanetan “orain arte ezagutzen ez zen zerbait irakatsi behar da” eta horregatik irakasleek etengabeko irakaskuntza aintzat hartu behar dutela baietsi zuen aro honetan atzean ez geratzeko eta “hezkuntza sistemara ondo egokitzeko teknologiak soilik ez baitute ezer egiten metodologia egokirik gabe”.

Honen ildoa jarraituz, Tenerifeko Unibertsitateko Manuel Areak egungo gizartea liburuak eta teknologia berriak elkarbizitzen dauden aroan murgildurik dagoela azaldu zuen. “XVIII mendetik XXI mendera liburuaren kulturan bizi izan gara baina orain internet ere badago eta informazio ugari jasotzen dugu egunero”. Bere aburuz, aro bakoitzak alfabetatze mota bat eskatzen du, aroan bertan ezagutzen diren tresnen arabera. “Egun, teknologia digitaletan eskuduntzak eduki behar dira”, gehitu zuen. Halaber, informazio gehiago edukitzeak ez duela esan nahi ezagutza handiagoa delakoaren ideiarekin irmo agertu zen. “Ikasleei kritikoak izaten erakutsi behar zaie gizartea hobetzen parte har dezaten eta gizartean eskuduntzak izateko. Hori dela eta, sarearen bitartez ikasleentzako sortutako proiektuak egitea garrantzitsua da”.

Aro honek kurrikuluma aldatzea dakarrela ere aipatu zen ikastaroan zehar. Adibidez, UPV/EHUko Manuel Benito irakasleak hezkuntza sistemaren funtzionamendu egokirako IKTen erabilpenak kurrikuluman barneraturik egon behar duela adierazi zuen. “Nahiz eta politika, giza testuingurua, kultura eta sinismena, besteak beste, hezkuntza sistema zehazten duten, nahitaezkoa da IKTen erabilera bereganatzea”. Kantabriako Haur Hezkuntza eta Lehen Hezkuntzako Oscar Barquín irakasleak ere antzeko ideia aurkeztu zuen. Horrela, egun IKTekin probak egin behar dira. “Berritzaile izaten saiatu behar dugu eta praktika desberdinak frogatu. Batzuetan eroriko zara baina horrela ikasten da”. Era berean, Barquínek ikasleen partehartzea sustatu behar dela aipatu zuen eta “IKTak tradizionalki lan egiten zen metodoekin tartekatu” daitekeela esan zuen. Ikastaroan zehar praktika mota desberdinak aurkeztu zituzten eta baita blog eta glogster desberdinak ere. Hala nola ‘gandabosten bloga’ edota ‘noticiasinfantil’. Bestalde, Plentziako IESeko Mari Cruz Colmenerok ‘Antzerkia, El Teatro, The Theater’ proiektua erakutsi zuen non ikuspegi komunikatibo batetik hiru hizkuntzatan –euskara, gaztelania eta ingelesa- jarduera desberdinak lantzen diren. http://sites.google.com/site/antzerkiahtb/ helbidean proiektua ikusgarri dago eta bertatik beste bi hizkuntzetako lanak ikus daitezke.

 

Víctor Bermejo: “Tenemos que hacer que el niño sea su propio protagonista”

¿Cuál debe ser el papel de la escuela ante la llegada de las TICs?

La escuela tiene ahora un reto importante que es aprovechar las TICs para ir poco a poco transformando una enseñanza tradicional en una enseñanza más participativa. El alumno va a tener más protagonismo y el profesor pasa a ser un guía, un referente un colaborador que impulsa el trabajo en el aula de forma colaborativa y eso hará que la escuela poco a poco vaya siendo más dinámica y más atractiva.

Los alumnos prácticamente han crecido en la era digital, pero, ¿están los profesores preparados ante esta nueva era?

Estamos preparándoles y se están dando pasos importantes. Se ha invertido mucho en su formación se están haciendo grandes esfuerzos desde los servicios de apoyo del Gobierno Vasco, desde los Berritzegunes. Es cierto que todavía hay muchos profesores a los que les cuesta entrar en esa dinámica, pero ahora son menores porque cada vez la tecnología es más sencilla.

Los niños pueden unir tecnología con diversión. ¿Con la llegada de las TICs puede verse mermada la educación de los más jóvenes?

No, en absoluto. Una de las formas de aprender es a través del juego . Pero esa diversión tiene que estar canalizada, y para eso están los profesionales y profesores. Ojalá pudiéramos hacer toda la formación a través del juego y la diversión. Tenemos que conseguir que la enseñanza sea más divertida de lo que es y sobre todo, tenemos que hacer que el chaval sea su propio protagonista. Que el niño sea protagonista de su aprendizaje y sea capaz de buscar información tratar y analizarla y sepa presentarla ante sus compañeros.

¿Considera que los niños saldrán ahora mejor formados?

Es imposible medir lo que se enseñaba antes y se enseña ahora. Lo de antes era un tipo de enseñanza memorística. Hoy en día la información es tanta que es imposible aprendérsela. Hay ciertas cosas que no hace falta saber de memoria, con que tengas una noción general es suficiente ya que si el alumno necesita otros datos, puede buscarlos. Mi respuesta es sí, aunque un sí condicionado porque se puede entender que las nuevas tecnologías van a facilitar que se aprenda más y mejor y eso no es cierto. Las tecnologías tienen un papel de apoyo pero no son en absoluto el condicionante para que se aprenda más y mejor.